گزارش نقد به مناسبت ۲۲ بهمن ترانه: «تسخیر شب» (سروده دکتر حجت بقایی)



گروه خبری تحلیلی یک کتاب// «تسخیر شب» اثری است که در فضای حماسی و آرمان‌گرایانه انقلاب اسلامی شکل گرفته و به مناسبت سالروز ۲۲ بهمن منتشر شده است. حجت بقایی در این شعر، تلاش کرده مفاهیم مقاومت و عشق به وطن را در قالبی استعاری و پرتصویر بیان کند؛ ترانه‌ای که میان "ادبیات پایداری" و "زبان احساسی موسیقی انقلابی" در نوسان است.



✓تحلیل محتوایی: شعر، با تصویری از شب آغاز می‌شود؛ شبی که رمز تاریکی، توطئه و انتظار نبرد است:
> «در دل تاریک شب، صد راز در سینه ... دیدن ادامه ›› نشسته»

این نقطه شروع، مخاطب را وارد فضایی پر تنش می‌کند و تا انتها، حرکت از تاریکی به سوی نور، به‌مثابه محور مفهومی اثر باقی می‌ماند. شاعر در بندهای بعد، تقابل خیر و شر را از سطح انسانی به سطح اسطوره‌ای می‌کشاند، جایی که اولیا در مرزها و «روح رستم» و «روح بابک» در صحنه نبرد جان می‌گیرند. چنین پیوندی با میراث تاریخی ایران یادآور شیوه‌های سرودهای انقلابی دهه شصت است که اسطوره را با ایمان درآمیختند.
✓زبان و ساختار: از نظر زبانی، اثر گرایش به "تصویرسازی سنتی با چاشنی استعاره معاصر" دارد. ترکیبهایی چون «ابرها هم گیسوانش بسته» یا «غول‌ها اطراف ما» بر پایه تخیل نمادین بنا شده‌اند، اما در برخی مواضع، ازدحام استعاره موجب تراکم معنایی بیش از اندازه و کاستن از جریان طبیعی موسیقی شعر شده است. با این حال، انسجام معنایی «وطن‌دوستی بر پایه ایمان» تا پایان حفظ می‌شود.
وزن شعر نیز به رغم آزادی نسبی، نظمی نزدیک به «بحر رمل مثمن محذوف» دارد که با ریتمهای حماسی و موسیقایی قابل اجرا در قالب ترانه است. این ویژگی به اثر قابلیت آوازی بخشیده و در تولید صوتی می‌تواند شدت عاطفه متن را تقویت کند.
✓ جنبه هنری و پیام اجتماعی:
در حوزه‌ پیام، شعر در خط روایت آشنای "ایرانِ نور بر فراز تاریکی دشمن" حرکت می‌کند؛ اما نکته مثبت آن، زبان شخصی تر و احساسی بقایی است. او به جای شعار مستقیم، از تصویرهای شاعرانه بهره می‌گیرد تا آرمان مقاومت را واگویه کند.
از دیدگاه نقد اجتماعی، چنین متنی می‌تواند در دوران پرچالش منطقه‌ای، یادآور ارزشهای وحدت ملی و ایمان باشد, بی‌آنکه از کلیشه سرودهای رسمی عبور کامل کرده باشد، ولی تلاشش برای پیوند معنا با استعاره، آن را از حالت صرفاً شعاری جدا می‌سازد.
به گزارش خبرنگار ما؛ «تسخیر شب» را می‌توان ترکیبی میان «حماسه و عرفان ملی» دانست؛ شعری که می‌خواهد از دل تاریکی فتنه، امید و روشنایی وطن را بیرون بکشد. شاعر در بیان عاطفه ملی زبان فخیم و گاه سخت را برگزیده، که در اجرا و خوانش آوازی می‌تواند تأثیرگذارتر شود.
✓نقد نهایی: این ترانه در ساختار و مضمون دارای روح انقلابی و عاطفه وطن‌دوستی است؛ از نظر ادبی نیازمند تعدیل تصاویر و ریتم برای دریافت عمومی‌تر، اما پیامش صادقانه و هم‌راستا با مفهوم ۲۲ بهمن است: «ایمان، نور و پایداری در برابر شب.»

_ نقد: گروه تحلیل و نقد یک کتاب
///