گسست از روتین؛ چرا هنر در مسیر «تجاری‌سازی» خلاقیت خود را می‌بازد؟

[تحلیل وضعیت تولیدات هنری در سایه تعارضِ «معیشت» و «آزادیِ بیان»]

تیوال_حجت بقایی_ ادبیات توسعه|| در اکوسیستم فعلی رسانه‌ای، بسیاری از فعالان حوزه تصویر و متن، با پدیده‌ای مواجهند که می‌توان آن را «تله روتین» نامید؛ وضعیتی که در آن فرآیند تولید محتوا، نه بر پایه جوشش خلاقانه، بلکه بر اساس تقویم اجرایی و بروکراسیهای اداریِ برنامه‌های تلویزیونی و رسانه‌ای شکل می‌گیرد. حضور در تولیداتی نظیر «خانه مهر»، «دوازده روی هشت» یا «شب آوا»، اگرچه بخشی از جریان رسمی صنعت رسانه محسوب می‌شود، اما همواره یک خطر استراتژیک برای هنرمند به همراه دارد: کاهشِ عیارِ خلاقیت.
اقتصادِ هنر، زمانی که از حوزۀ «تولید ارزشِ کیفی» به سمت «تولیدِ انبوهِ روتین» حرکت می‌کند، دچار فرسایش می‌شود. واقعیتِ جاری در بازار هنر ایران نشان می‌دهد که هرگاه هنر به عنوان «شغل» و منبع اصلی تأمین معیشت تعریف شود، ناگزیر است به قواعد بازار تن دهد؛ قاعده‌ای که اغلب با محدودیتهای دست‌وپاگیر، ... دیدن ادامه ›› آزادیِ روحِ هنری را سلب کرده و کیفیتِ محصول نهایی را به استانداردهای حداقلی تقلیل می‌دهد. تجربه فعالان این حوزه گواه آن است که بازیگر یا نویسنده‌ای که در حصارِ «سیستماتیک‌شدن» قرار می‌گیرد، به تدریج تواناییهای نوآورانه خود را در چرخ‌دنده‌های بروکراسی از دست می‌دهد.
اتفاقی که به نگارش متن اخیر با عنوان «تکامل» منجر شد، مصداقی از ضرورتِ «بازنگری در استراتژیِ تولید» است. در شرایطی که کار بر روی فیلمنامه‌های تجاری، حتی با وجود صرف انرژی و زمان، به دلیل عدم انطباق با آزادیِ مورد نیاز برای خلاقیت، منجر به بن‌بستهای روانی و فیزیکی (فشارهای ناشی از تقابلِ ایده و واقعیتِ صنعتی) می‌شود، تنها راهکار، «بازگشت به نقطه صفر» است. دور ریختنِ یک فیلمنامه که در مسیرِ غلطِ «تولیدِ سفارشی» قرار گرفته، نه یک شکست، که یک تصمیمِ مدیریتی هوشمندانه برای حفظِ داراییِ اصلیِ هنرمند؛ یعنی «فکرِ آزاد» است.
پندِ پیشکسوتانی چون استاد جعفر بزرگی، برای من بازتاب‌دهندۀ حقیقتی تلخ اما راهبردی در اقتصاد فرهنگ ایران است: «هنر را به عنوان منبع درآمدِ اصلی انتخاب نکنید.» این گزاره، نه به معنای رها کردنِ هنر، بلکه به معنای تفکیکِ دقیقِ میان «معیشت» و «رسالتِ هنری» است. برای آنکه هنر بتواند در ایرانِ امروزِ ما به «تکامل» برسد، باید از بندِ نیازهای فوریِ اقتصادی رها شود تا بتواند نقشی فراتر از یک محصولِ مصرفیِ سریع‌الزوال ایفا کند.

علاقه‌مندان به حوزه ادبیات دراماتیک و جریانهای مستقل فکری، می‌توانند متن «تکامل» را که برآمده از همین رویکردِ «رهایی از روتین» است، در لینک زیر بررسی کنند:

https://www.tiwall.com/wall/post/513922