آیا فرهنگ هم باید «زیر فرشی» شود؟

(نگاهی به مسئولیت اجتماعی، تابوهای فرهنگی و رسالت اندیشه در گفتگوی پایگاه هنری تیوال با دکتر حجت بقایی)

پایگاه هنری تیوال _ ادبیات توسعه _ در روزگاری که اقتصاد و سرمایه بر تمامی ابعاد زندگی سایه افکنده و بسیاری از فعالیتهای فکری به حاشیه رانده شده‌اند، این پرسش بنیادین مطرح می‌شود: آیا وظیفه اجتماعی در فرهنگسازی عمومی، لزوماً باید با سود مالی مستقیم همراه باشد؟ و اگر چنین سودی در کار نبود، آیا باید دغدغه‌های فرهنگی را نیز همچون پروژه‌های تجاری یا فیلمنامه‌های اصطلاحاً «زیر فرشی» پنهان کرد تا روزی مشتری خاص خود را پیدا کنند؟
به گزارش خبرنگار ما؛ دکتر حجت بقایی، پژوهشگر و طراح دکترین «رقص تضادها»، در ادامه سلسله گفتگوهای خود با تمرکز بر این چالش، پاسخی صریح به دوگانه «سرمایه و فرهنگ» ... دیدن ادامه ›› می‌دهد:
«شاید در نگاه اول این وسوسه وجود داشته باشد که این موضوعات را هم مانند فیلمنامه‌های زیرفرشی پنهان کنیم تا مشتری خودش بیاید؛ اما به نظرم این قضیه فرق می‌کند. جامعه امروز نیاز به تحول دارد و این تحول حتی با یک تابوشکنی کوچک صورت می‌گیرد. و حالا اگر ما این گونه موضوعات را هم زیر فرشی بگذاریم تا مشتری بیاید، همه می‌دانیم که فرهنگ، مشتری‌پسند به معنای تجاری آن نیست.»
او با نقد ساختارهایی که فرهنگ را کالایی سفارشی می‌پندارند، جریان اصیل فرهنگی را نیازمند بخشنامه‌ها و تزریق سرمایه‌دارانه نمی‌داند و می‌افزاید:
«فرهنگ جریان است، و نیازی به علت دادن توسط سرمایه‌دارها ندارد. این است که وضع دنیا به این روز درآمده؛ فرهنگی به چشم می‌آید که پای آن پول خرج می‌شود. پس فرهنگی را خواهید دید که سرمایه‌دار می‌خواهد.»
به باور دکتر بقایی، خطر اصلی تنها از سوی سرمایه‌داران نیست، بلکه سکوت خود آدمهاست که به این چرخه تن می‌دهند:
«آدمها خودشان با سکوتشان باعث نابودی خرده‌فرهنگها و کم‌کم انسانیت می‌شوند؛ چون فرهنگِ سری‌کاری و عمده فرهنگها، تنها با سرمایه شارژ می‌شوند.»
در مواجهه با این مرداب سودمحور است که دکترین «رقص تضادها» و ضرورت حفظ استقلال اندیشه معنا می‌یابد؛ تلاشی برای عبور از نگاه تجاری به فرهنگ و پاسداشت مسئولیت اجتماعی در برابر خاموشی ارزشهای انسانی./اختصاصی تیوال