حسین یاردل

هنرساز نویسنده و فعال هنری حوزه ادبیات

راستش نمیشه گفت چند درصد اهالی دنیای هنر از دوستدار تا سالارش این حس رو دارن ...من بهش میگم بازیابی روحی و شیفتگی نسبت به این که با نگاه به گذشته میشه آینده رو بهتر کرد.داشتم مجله فیلم دهه شصتی مو ورق می زدم نگاهم به این عکس افتاد.انگار همین چند وقت پیش فیلم کازابلانکا رو برای بار چندم دیده بودم به نظرم به عنوان یک شیفته ابدی فیلمهای شاهکارکلاسیک بادوبله فارسی بانوی بازیگری به معصومیت نگاه، تردید در لبخند عاشقانه و شک در اعتمادبه عاشق خود مثل اینگریدبرگمن نبوده است.
شهلاناظریان،ژاله کاظمی ونیکوخردمندزبان فارسی رادرچهره اوجاودانه کردند.

نمی دانم چرا در کشور ما به اندازه ای که شایستهء شخصیت ادبی مولانا است به او پرداخته نشده هر از گاهی فیلم مستند یا مجموعه گرایشمند به سویه خاصی در ایران یا ترکیه ساخته و دیده شده اما آشنایی ما با این روانشناس برجسته رفتارهای انسان وهفت جد پیش تر از فروید و یونگ و آدلر و...اروین دیالوم هابه ژرفای روان بشر رسیده ، محدود به اشعاری خاص وقصه شمس ومولاناست .دوستی هم که می فرمود قصه های مولانا به اندازه کافی امروزی ومدرن نیست !
البته من از دلیل فروش کتاب مثنوی معنوی شاعری که به رومی شهرت یافته در امریکا واروپای امروز بی خبرم !!
اما پاگشای این سخن باز خوانی رباعی اندیشه ورزانه ای از دیوان شمس بودو پندی به خودم و دوستان بسیار هنرمند که به یک عبارت در کار خویش فکر می کنند:
-رسیدن به اوج در آن هنر !
همه می دانیم که مولانا از شاعرانی است که ابیاتش نیازی به تعبیر وتفسیر زیاده ندارد در این نمونه رک وفشرده حرف می زند پس:
تا در طلب گوهر کانی کانی / تا در هوس لقمهٔ نانی نانی
این نکتهٔ رمز اگر بدانی دانی / هر چیزی که در جستن آنی آنی
( مولانا )

همه از بدی های تنهایی میگن و یکی هم میشه گابریل گارسیا مارکز و صدسال تنهایی رو می نویسه ، به نظرم اگه منصفانه با اونایی که خلاء تنهایی شون رو با دوستی یا ازدواج پر کردن حرف بزنین به یه چیزایی هم اشاره می کنن که شما از اونا غافلید.
کاش فهرستی تهیه بشه از مزایا ومعایب تنهایی...و اگه نمایشنامه ای هم در این زمینه نوشته بشه تا همه ببینن چه بهتر..
به نظر اروین د یالوم،درکتاب «روان‌درمانی اگزیستانسیال»هیچ رابطه‌ای قادر به از میان بردن تنهایی نیست و ما در هستی تنها هستیم و این نکته‌ای است که باید دریابیم، ولی می‌توانیم در تنهایی یکدیگر شریک شویم همان‌طور که عشق درد تنهایی را جبران می‌کند
غزل سرای معاصر - روانشاد حسین منزوی - چنین تعبیری از تنهایی دارد
راز بزرگ تنهائی
بسر افکنده مرا سایه ای از تنهائی
چتر نیلوفر این باغچه بودائی
بین تنهائی و من راز بزرگی ست بزرگ .
هم از آنگونه که دربین تو و زیبائی
بارَش از غیرو خودی هر چه سبکتر؛ خوشتر
تا ... دیدن ادامه ›› به ساحل برسد رهسپُر ِ در یائی
آفتابا توو آن کهنه درنگت در روز
من شهابم من و این شیوه ی شب پیمائی
بو سه ای داد ی و تا بوسه ی دیگر مستم
کس شرابی نچشیداست بدین گیرائی
تا تو برگردی و از نو غزلی بنویسم
می گذارم که قلم پر شود از شیدائی

هدف از تماشای تئاتر چیست ؟
آیا آنچه کارگردان وبازیگران به آن فکر می کنند صرفا از کار درآوردن یک اجرای بی نقص با رعایت بازیها وبیان دیالوگ هاست یا تماشاگر باید غرق دکور ونور پردازی وجلوه های ویژهء بصری این روزهای نمایش جهان باشد ؟
نمایش مترونوم خون من را به یاد یک چیز می اندازد: به سوی تئاتر بی چیز....!
نه ! لطفا زود قضاوت نکنید ! وقتی بازیها گیرا، شخصیت پردازیها متناسب و فضای اجرا در تسخیر نور رمانتیک شمع ها باشد ما به عنوان تماشاگر آنچه کارگردان / بازیگران مد نظر داشته اند را جلوی چشمهایمان تجربه می کنیم -بی ادا ، بی هیاهو واغراق....به همه دست اندرکاران این نمایش با وجود برخی کاستی های جزئی/ طبیعی تبریک باید گفت.
سالها پیش یرژی گروتفسکی این را دریافته بود اما ما نمایشگران آن را جدی نمی گرفتیم چون از دید تماشاگر به گمان ما فقط بازیگر کافی نبوداما...به قولی
گروتفسکی معتقد بودکه تئاتر بدون همه عناصر می تواند وجود داشته باشد ولی بدون بازیگر هرگز. او بیشتر عمر خود را بر سر این نهاد تا روش هایی را بیابد که با آن ها می توان بازیگری را تربیت کرد که با تمام وجود در اختیار هدف نمایش باشد. هدفی متافیزیکی و درونی که همگان نمی توانند به آن برسند. این ... دیدن ادامه ›› گونه کم کم به این سمت هدایت شد که از دکور، گریم، نور و عناصر دیگر کمترین استفاده را نماید و نقش محوری را به بازیگر دهد.

تئاتر بی چیز ظواهری را که هنرهای دیداری دیگر با آن درگیربودندرا رها کرده و تئاتری شد که فقط بر کنش های انسانی و ارتباط میان بازیگر و تماشاگر بنا شده بود وتمامی جلوه های قراردادی صحنه نظیر نورپردازی، موسیقی، صحنه آرایی، چهره پردازی، وسایل صحنه و جلوه های دیداری را تا حد ممکن کم کرد . از دید گروتفسکی تکنیک شخصی بازیگر، هسته تئاتر را تشکیل می دهد، برای او آموزش بازیگر به این معنا نیست که چیزی به او بیاموزند. بازیگران او سعی می کنند بر مقاومت های ارگانیک شان در برابر این فرایند فائق آیند. از نظر زمانی میان انگیزش درونی و واکنش بیرونی فاصله ای نیست. یعنی انگیزش وکنش باید بر یکدیگر منطبق شوند. انگیزش وکنش رقیب یکدیگرند. انعطاف بدن و تکنیک های بازیگری ،صدا ورفتار وکنش بازیگر مهم تر از ابزار در صحنه است.مهم ترین اتفاق در جریان کار تئاتر آزمایشگاهی ( لابراتوا ر) گروتفسکی زمانی رخ داد که با همت شاگرد گروتفسکی( باربا ) نظریه ها و روش های کاری گروتفسکی در کتابی به نام « به سوی تئاتر بی چیز» منتشر شد.
امیدوارم تجربه های سحرانگیز دیگری از این دست را شاهد باشیم.گرچه واکنش تماشاگر به معنای دسته های گل و کف زدن های بی پایان نبود، بلکه سکوت غریب که در آن شیفتگی بسیار، با کمی خشم و حتی دلزدگی وجود داشت. تماشاگر گروتفسکی تماشاگری خاص بود نه هر تماشاگری . مثل خود شما...

برای چندمین بار و هر از گاهی نگاهی کتاب تمهیدات عین القضات همدانی را خواندم.این حسرت دوباره در من زنده شد که روزی اگر شد در حد بضاعت خردم نمایشنامه ای درباره او بنویسم .اما تا آن هنگام >..به قول مطلع آن شعر نیما یوشیج گرامی : «آی آدمها ....»...واین جا آی خردورزان و هنرشناسان نمایشنامه نویسی ، آیا وقت آن نرسیده که دستی بالا بزنید ونمایشنامه ء قابل اجرای فاخر در تراز هنر ایران وشخصیت عارف اسطوره ای وسیاوش شهید عرفان این مرز و بوم بنویسید؟....و چشم به راه می مانم/نیم !

با این همه گرونی کتاب این که کیفیت چاپ رو هم اوردن پایین واقعا بی انصافی به خواننده و خریدار کتابه + گرونی بلیت نمایشنامه
این طرز فکر میخواد کتاب و کتابخوان وکتاب خوانی رو به هر بهانه ای شده از دور خارج کنه....حالا به جان ظاهر چاپ و ناپسند جلوه دادن کتاب افتاده : انگار بگه برای این ! میخوای پول بدی ؟!...درست موازی با اتفاقی که برای دلالی بلیتها افتاد !
اما...ما تا ابد کتابخوان میمانیم و تئاتر می بینیم هر چند خوشایند برخی نباشد.

این که هنر تئاتر با آن همه پیشینه چند هزار ساله برای تماشا و به دلیل هزینه هایش ( ناگزیر) مختص به طبقات خاص ( توانمندان پرداخت پول بلیت ) باشد و آن چند درصد تماشاگر صاحب ذوق بین عامه مردم را از سالنهای نمایش دور نماید به هیچ وجه خوب نیست . باید کاری کرد : بخش دولتی یا خصوصی ، رسانه ها، تلویزیون (با پرداخت حق پخش به تهیه کننده و..) به هر حال روزگاری نگاه شیفته بازیگران کمدی وجدی این مرز و بوم فرصتی برای درک این هنر والا داشت .شما را به خدا آیندهء این هنر را به حراج تفاخر نگاه این و آن اهل تجمل و تاجر ادبیات وا مگذارید !

بازیگران مشغول کارند !
با دیدن برخی نمایشها ونه همهء آنها گاهی به این فکر می افتم که فلان کاراکتر جای کاربیشتری داشت اما گرچه بازیگر آن نقش همهء تلاشش را کرد تا خودِخودِ شخصیت مدنظر کارگردان را ارائه نماید والبته از خلاقیت خود هم مایه بگذارد اما...
موقع تماشای ایفای نقش (او) و دیگران من در ذهنم سراغ بازیگران از دنیا وگاهی زنده اما از یاد رفته توانمندی می افتم که اجرا برایشان حرکات بدن صرف نبود میمیک عالی چهره هم بود ، حرکات عصبی و البته لحن ،نه فقط فن بیان...چون دوست دارم یک صدای خاص بشنوم حتی شده با ته لهجه ، اما چنین شخصیتی یک نوع فرهنگ وفلسفه خاص پشت اجرایش بود حتی نگرشی نو مثل کی ؟...مثل حسین پناهی ، داریوش مودبیان ، احمد آقالو ، سیروس ابراهیم زاده ، خسرو شکیبایی و بانوان هنرمندی چون :
جمیله شیخی ، فهیمه راستکار ، آزیتا لاچینی ، هما روستا ، بیتا فرهی ، ثریا قاسمی ، رویا نونهالی ، گلاب آدینه ، گلچهره سجادیه ، رویا نونهالی و....
برای این که شبی به یاد ماندنی از دیدن یک شاهکارنمایشی در ذهنمان داشته باشیم به همراه همهء عوامل به سرانجام رساندن یک تئاتر خاص ، به بازیگری فکر می کنم که پس از پایان نمایش ،بازی اش را در ذهنم امتداد داده ام و در دنیای ذهن او سیر می کنم تا این که کسی و دستی برشانه ام بخورد وبگوید:
- آقا ! نمایش تمام شده نمی خواهید سالن را ترک کنید ؟!