علی جعفری فوتمی

هنرساز نویسنده و منتقد

‍ درباره ی کمدی فلسفی
علی جعفری فوتمی- مشاور پروژه هیپوکامپوس
از همان روزهای آغازین شکل‌گیری پروژه «هیپوکامپوس» و در گفت‌وگوهایی که درباره‌ی متن و جهان این نمایش داشتیم، تصمیم بر این شد که این نمایش با عنوان «هیپوکامپوس؛ یک کمدی فلسفی» معرفی شود.
شاید در نگاه اول، کنار هم قرار گرفتن دو واژه‌ی «کمدی» و «فلسفه» کمی عجیب به نظر برسد. ما معمولاً کمدی را با خنده و سرگرمی می‌شناسیم و فلسفه را با مفاهیم دشوار و پرسش‌های سنگین. اما کمدی، از دیرباز، یکی از جدی‌ترین شیوه‌های انسان برای مواجهه با جهان و وضعیت خودش بوده است.
در «هیپوکامپوس»، کمدی صرفاً به معنای موقعیت‌هایی نیست که قرار است تماشاگر را به خنده بیندازد. خنده گاهی از دل مواجهه با جهانی شکل می‌گیرد که منطق آشنای خود را از دست داده است؛ جهانی شبیه خواب، که در آن آدم‌ها ناگهان در موقعیت‌هایی قرار می‌گیرند که نمی‌دانند چگونه به آن رسیده‌اند، اتفاقات بدون منطق معمول رخ می‌دهند و هیچ چیز الزاماً آن‌طور که باید، پیش نمی‌رود.
اما «هیپوکامپوس» فقط درباره‌ی آدم‌هایی نیست که در جهانی خواب‌گونه گرفتار شده‌اند. پرسش مهم‌تر این است که آیا ما در جهان بیداری خودمان، آن‌قدرها ... دیدن ادامه ›› هم از این وضعیت دور هستیم؟
ما در جهانی زندگی می‌کنیم که جنگ، خشونت، بحران و اتفاقات غیرمنطقی، به‌تدریج برایمان عادی شده‌اند. به چیزهایی عادت کرده‌ایم که شاید در هر جهان دیگری باید ما را متعجب یا خشمگین می‌کردند. گاهی آن‌قدر در معرض بی‌منطقی قرار گرفته‌ایم که دیگر از بی‌منطقی تعجب نمی‌کنیم.
از این منظر، جهان «هیپوکامپوس» می‌تواند تصویری اغراق‌شده و سوررئال از جهان واقعی ما باشد؛ جهانی که در آن آدم‌ها تلاش می‌کنند بفهمند چه اتفاقی در حال رخ دادن است و آیا هنوز امکان پیدا کردن راهی برای رهایی وجود دارد.
اینجاست که فلسفه‌ی نمایش شکل می‌گیرد؛ نه در قالب پاسخ‌های آماده یا دیالوگ‌های خطابه‌وار، بلکه در خودِ موقعیت. «هیپوکامپوس» قرار نیست به جای تماشاگر فکر کند؛ او را با پرسش‌هایی درباره‌ی واقعیت، جبر، انتخاب و امکان رهایی روبه‌رو می‌کند و اجازه می‌دهد خودش میان نشانه‌ها و اتفاقات نمایش ارتباط برقرار کند.
برای من، «کمدی فلسفی» دقیقاً به همین معناست: نمایشی که می‌توان به آن خندید، اما شاید نتوان به‌سادگی از کنار پرسش‌هایش عبور کرد.
واقعاً چه چیزی در این جهان، از آنچه در خواب می‌بینیم، منطقی‌تر است؟
شاید برای پیدا کردن پاسخ این پرسش، بد نباشد یک بار به تماشای «هیپوکامپوس؛ یک کمدی فلسفی» بنشینیم.